Κουνουπομάνα: Τι είναι τελικά και γιατί δεν τσιμπάει;
- 6 Απρ
- διαβάστηκε 3 λεπτά
Έγινε ενημέρωση: 7 Απρ
Κάθε καλοκαίρι, από την Καλαμαριά μέχρι τον Εύοσμο και από την Πυλαία μέχρι τα Λαγκαδίκια, επαναλαμβάνεται το ίδιο σκηνικό.
Ένα πλάσμα μπαίνει βροντοχτυπώντας το τζάμι!!!
Τα μακριά πόδια κρέμονται σαν νήματα.
Τα φτερά τρέμουν υστερικά και κάποιος — πάντα κάποιος — φωνάζει:
«Κουνουπομάνα! Είναι η μητέρα των κουνουπιών! Τρέξτε!»
Ήρεμα. Αυτό το «τέρας» είναι η τίπουλα και δεν έχει τσιμπήσει κανέναν, ποτέ, σε κανένα μέρος του πλανήτη.
Τι είναι αυτό το πράγμα;
Η τίπουλα (Tipula spp.) ανήκει στην οικογένεια Tipulidae και παρά την εξωτερική ομοιότητά της με ένα κουνούπι που παίρνει steroids, δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Είναι απλώς ένα δίπτερο έντομο που ζει σε υγρά, χορταριασμένα περιβάλλοντα — ακριβώς τα είδη τοπίων που αγαπάμε στη Θεσσαλονίκη και τα περίχωρά της.
Τα χαρακτηριστικά της:
Σώμα λεπτό, 2–4 εκατοστά
Πόδια εξαιρετικά μακριά και εύθραυστα — πέφτουν μόνα τους αν τα αγγίξεις
Πτήση αδέξια και χαοτική, σαν να έχει πιει
Χωρίς κεντρί, χωρίς τσίμπημα, χωρίς κανέναν μηχανισμό επίθεσης
Ο μύθος της κουνουπομάνας που επιμένει σαν… κουνούπι
Ο μύθος κυκλοφορεί σε όλη την Ελλάδα με διάφορες εκδοχές.
Στη Βρετανία την αποκαλούν "daddy long-legs", στη Βόρεια Αμερική "crane fly" και παντού κάποιος ορκίζεται ότι είναι η «αρχηγός», η «μητέρα» ή ο «βασιλιάς» των κουνουπιών.
Η αλήθεια; Η τίπουλα και το κουνούπι ανήκουν σε εντελώς διαφορετικές οικογένειες εντόμων.
Είναι σαν να λέμε ότι ο αετός είναι ο μπαμπάς του γλάρου επειδή και οι δύο πετάνε.
Και φυσικά, σε αντίθεση με τα πραγματικά κουνούπια — για τα οποία η απεντόμωση κουνουπιών είναι κάποιες φορές απαραίτητη, ειδικά σε περιοχές με υγρασία όπως η Θεσσαλονίκη και τα περίχωρά της — η τίπουλα δεν αποτελεί κανενός είδους απειλή.
«Μα έχει δηλητήριο που σκοτώνει!»
Αχ, αυτό. Η πιο αγαπημένη εκδοχή του μύθου: η τίπουλα έχει το πιο θανατηφόρο δηλητήριο στον κόσμο, αλλά το στόμα της είναι πολύ μικρό για να τρυπήσει το δέρμα.
Αυτό είναι επινοημένο από την αρχή ως το τέλος.
Η τίπουλα δεν έχει καν ανατομία κατάλληλη για τσίμπημα. Το στόμα της (στην ενήλικη μορφή, όταν υπάρχει) προορίζεται μόνο για μικροποσότητες υγρών. Πολλά είδη δεν τρώνε καθόλου για όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής τους.
Κανένα δηλητήριο. Καμία απειλή. Τίποτα.
Η πιο αδικημένη ζωή στον κόσμο των εντόμων
Εδώ γίνεται και λίγο τραγικό: η τίπουλα ως ενήλικο ζει μόλις λίγες μέρες. Ο μοναδικός της σκοπός είναι να ζευγαρώσει και να γεννήσει αυγά. Δεν επιτίθεται, δεν αμύνεται, δεν κάνει απολύτως τίποτα κακό.
Απλώς πετά τρεμάμενη γύρω από τα φώτα σου, χάνει τα πόδια της από ατυχείς συγκρούσεις με τοίχους και πεθαίνει σε λίγες μέρες — αφού πρώτα την κυνηγήσεις με παντόφλα φωνάζοντας «κουνουπομάνα».
Τα προνύμφια της ζουν στο χώμα, τρώνε αποσαθρωμένη οργανική ύλη και βοηθάνε στον εμπλουτισμό του εδάφους. Δηλαδή, ακόμα και ως larva είναι χρήσιμη και εμείς τη φοβόμαστε.
Είναι χρήσιμη στο περιβάλλον;
Ναι και μάλιστα περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Οι προνύμφες της:
ζουν στο χώμα
τρέφονται με οργανική ύλη
συμβάλλουν στην αποσύνθεση
βοηθούν στον εμπλουτισμό του εδάφους
Με λίγα λόγια, παίζουν ρόλο στη φυσική ισορροπία του οικοσυστήματος.
Γιατί πέφτουμε σε αυτόν τον μύθο;
Γιατί ο εγκέφαλός μας κάνει γρήγορες, αυτόματες συνδέσεις: μεγάλο + μοιάζει με κουνούπι = διπλός κίνδυνος.
Είναι εξελικτική λογική που μας έσωζε στη σαβάνα, αλλά εδώ πηγαίνει τελείως στραβά.
Το αποτέλεσμα; Ένα εντελώς αθώο πλάσμα έχει γίνει ο πιο παρεξηγημένος «κακός» του ελληνικού καλοκαιριού.
Τι να κάνεις την επόμενη φορά
Την επόμενη φορά που μια τίπουλα μπει στο σπίτι σου — στη Σταυρούπολη, στο Κορδελιό, στους Αμπελόκηπους, οπουδήποτε — πάρε ένα ποτήρι και ένα χαρτί και βγάλτην απαλά έξω.
Δεν είναι κουνουπομάνα. Δεν είναι επικίνδυνη. Είναι ένα αδέξιο, εφήμερο, εντελώς αθώο πλάσμα που έχει δυστυχήσει να μοιάζει με κάτι τρομακτικό.
Η μόνη αδικία που έχει υποστεί στη ζωή της; Εσύ...
Την επόμενη φορά που ακούς «κουνουπομάνα» — διόρθωσε τον θρύλο. Η τίπουλα σού το χρωστάει.
MINI QUIZ
Η τίπουλα τελικά είναι:
Ο παρεξηγημένος guest του καλοκαιριού.
Ένα κουνούπι που πήγε γυμναστήριο.
Η βασίλισσα του τζάμπα τρόμου.
Το έντομο που σε τρομάζει μόνο στο μάτι.
